InstalacjaelektrycznaStalowaWola

Cennik miejski podaje dla Stalowej Woli 196 zł za punkt brutto i jest to stawka obejmująca robociznę razem z materiałem. Sama robocizna brudna (wywiercenie otworu, osadzenie puszki i doprowadzenie przewodu, bez osprzętu) wypada wyraźnie niżej: krajowe cenniki dają za punkt gniazda 230 V 90–130 zł netto, więc dwie oferty potrafią różnić się prawie dwukrotnie, mimo że obie mówią „za punkt”. Dla tła: w miastach województwa ta sama stawka z materiałem mieści się w 193–204 zł, a w Stalowej Woli stawka za punkt leży bliżej dolnej krawędzi tego przedziału niż górnej. Kwota zależy przede wszystkim od tego, czy wymieniamy całą instalację, czy przerabiamy pojedyncze punkty. Rozstrzyga to otwarcie kilku puszek na oględzinach.

Przeróbka wystarcza tam, gdzie instalacja jest miedziana, ma osobny przewód ochronny i jest sprawna, a chodzi o przesunięcie gniazd pod nową zabudowę: przeniesienie jednego gniazda kosztuje w Stalowej Woli 100 zł brutto, czyli dokładnie tyle, ile wynosi dolna granica wojewódzkiego przedziału 100–111 zł. To dolna granica notowań w miastach województwa. Wymiana całości wchodzi tam, gdzie przewody są aluminiowe albo dwużyłowe, gdzie przekroje nie udźwigną dzisiejszego sprzętu albo gdzie w rozdzielnicy brakuje zabezpieczeń wymaganych obecnymi przepisami, a wtedy każdy punkt liczy się jak nowy, po 196 zł brutto z materiałem. Krajowa średnia dla wymiany całej instalacji to 129 zł za metr kwadratowy przy rozpiętości między miastami 116–165 zł. Decyzja zapada przy otwartych puszkach, na oględzinach.

Punkt w cenniku elektryka to sama robocizna brudna: wywiercenie otworu, osadzenie puszki i doprowadzenie do niej przewodu. Właśnie na tej definicji rozjeżdżają się porównania ofert. Montaż osprzętu, czyli wpięcie właściwego gniazda albo łącznika, jest liczony osobno, a cenniki krajowe podają za to 35–85 zł netto za sztukę, bo cennik miejski nie wydziela tej pozycji. Osobno rozliczane bywają też prace przygotowawcze: kucie bruzd pod kable w betonie to w Stalowej Woli 58,6 zł za metr bieżący, a osadzenie puszki podtynkowej 25–50 zł netto za sztukę. Osobno liczy się również rodzaj punktu: punkt oświetleniowy we wnętrzu kosztuje tu 127 zł brutto, a nowy punkt instalacji 196 zł. Oferta, w której osprzęt i bruzdy siedzą już w cenie punktu, i oferta z niską stawką za punkt plus osobnymi pozycjami za osprzęt i bruzdowanie mogą więc kończyć się tą samą kwotą. Ile punktów wypada w pokoju, wynika z układu mebli: osobno liczy się każde gniazdo, każdy łącznik i każde wyprowadzenie pod oprawę. Zwykły pokój z biurkiem, telewizorem i punktem pod rolety zbiera ich kilkanaście, a rozrysowanie tego przed bruzdowaniem jest tańsze niż dokładanie gniazda po położeniu gładzi.

Wytyczne SEP dla instalacji mieszkaniowych podają próg konkretny: każdy odbiornik o mocy 2 kW i większej należy zasilić z odrębnego, przeznaczonego dla niego obwodu, niezależnie od tego, czy jest przyłączony do gniazdka, czy na stałe. Minimum ustawowe jest szersze. Warunki techniczne wymagają w mieszkaniu obwodów wyodrębnionych: oświetlenia, gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia, gniazd wtyczkowych w łazience, gniazd wtyczkowych do urządzeń odbiorczych w kuchni oraz obwodów do odbiorników wymagających indywidualnego zabezpieczenia. W praktyce kuchennej oznacza to osobne obwody pod płytę, piekarnik, zmywarkę i pralkę, a płyta indukcyjna zasilana trójfazowo dostaje własne zabezpieczenie w rozdzielnicy. Samo wykonanie punktu siłowego 400 V pod płytę wyceniane jest w cennikach krajowych na 150–220 zł netto, a podłączenie kuchni elektrycznej lub indukcyjnej to w Stalowej Woli osobne 143 zł brutto.

W instalacji mieszkaniowej stosuje się przewód 3x1,5 mm² na obwody oświetleniowe i 3x2,5 mm² na obwody gniazd, a na jednym obwodzie gniazd przyjmuje się do dziesięciu gniazd. To jest praktyka. Przepis dotyczy materiału żyły: przewody o przekroju do 10 mm² muszą mieć żyły wykonane wyłącznie z miedzi — aluminium wolno stosować dopiero powyżej tej granicy, więc w mieszkaniu praktycznie nie występuje. Pod odbiorniki dużej mocy przekrój dobiera się do obciążenia obwodu i do zabezpieczenia, które ma go chronić. Tej części roboty nie widać na żadnym cenniku, a to ona decyduje o tym, czy przewód będzie się grzał.

Nie ma przepisu nakazującego wymianę sprawnej instalacji, ale są dwa, które odcinają drogę na skróty. Pierwszy: przy przekroju do 10 mm² wolno używać wyłącznie żył miedzianych, więc dołożenie do aluminium nowego obwodu z tego samego materiału odpada, a łączenie miedzi z aluminium wprost jest złym pomysłem samo w sobie. Drugi: przepisy wymagają oddzielnego przewodu ochronnego i neutralnego w obwodach rozdzielczych i odbiorczych, a instalacje starszego typu miały jedną żyłę pełniącą obie funkcje. W Polsce takie instalacje wykonywano do połowy lat dziewięćdziesiątych, często przewodami aluminiowymi o przekroju 2,5 mm², a nawet 1,5 mm². Jeśli więc w gniazdach nie ma osobnego przewodu ochronnego, rozmowa dotyczy już wymiany całej instalacji.

Bo wyłącznik nadprądowy chroni przewód, a wyłącznik różnicowoprądowy chroni człowieka. Nadprądowy zadziała, gdy prąd w obwodzie przekroczy wartość, przy której kabel zacząłby się grzać. Różnicowoprądowy pilnuje czegoś innego: porównuje prąd wpływający z wypływającym i wyłącza zasilanie, gdy część prądu ucieka gdzieś indziej, choćby przez ciało człowieka. Taki upływ potrafi być dla zabezpieczenia nadprądowego za mały, żeby je poruszyć. Dlatego warunki techniczne wymieniają urządzenia ochronne różnicowoprądowe jako uzupełnienie podstawowej ochrony przeciwporażeniowej, obok wyłączników nadprądowych w obwodach odbiorczych, a nie zamiast nich. Każdy moduł w rozdzielnicy rozlicza się osobno, więc dołożenie różnicówki to jedna pozycja więcej w wycenie. Montaż dużej rozdzielnicy powyżej dwudziestu czterech modułów kosztuje w skali kraju średnio 1043 zł, bo cennik miejski nie podaje dla Stalowej Woli osobnej stawki na tę pozycję.

Kucie bruzd daje instalację niewidoczną, ale kosztuje trzy razy: samo kucie, zaprawienie i odtworzenie wykończenia ściany. W Stalowej Woli kucie bruzd pod kable w betonie to 58,6 zł za metr bieżący, podczas gdy krajowe cenniki dają za bruzdę w cegle lub pustaku 25–40 zł netto. Różnica bierze się z materiału ściany, nie z miasta. Prowadzenie tras natynkowo w uchwytach rozlicza się również za metr, tyle że bez kolejnych etapów zaprawiania i malowania. Wybór nie zawsze należy do inwestora: w ścianie nośnej z prefabrykatu bruzdowanie prawie zawsze odpada, bo narusza konstrukcję, i wtedy trasy idą kanałami w płycie, w warstwie podłogi albo w listwach. W kamienicy ze sztukaterią rachunek wychodzi odwrotnie, niż intuicja podpowiada: kucie jest tanie, a odtworzenie tego, co się przy nim zniszczy, drogie. W obu wariantach przepisy wymagają prowadzenia tras w liniach prostych, równolegle do krawędzi ścian i stropów, po to, żeby dało się później trafić wiertłem obok przewodu, a nie w niego.

W bloku zakres prac zgłoś spółdzielni albo wspólnocie: granica między instalacją budynku a instalacją lokalu biegnie na zabezpieczeniu przedlicznikowym, a po stronie budynku decyduje zarządca, nie właściciel mieszkania. Osobną sprawą jest moc: jeśli planowany zestaw odbiorników nie mieści się w mocy przypisanej do lokalu, potrzebny jest wniosek o określenie warunków przyłączenia do operatora sieci dystrybucyjnej. Ustawa daje operatorowi na wydanie warunków 21 dni w przypadku odbiorców z V i VI grupy przyłączeniowej przyłączanych do sieci o napięciu nie wyższym niż 1 kV, czyli mieszkań i domów. Ten termin biegnie niezależnie od budowy, więc złóż wniosek, zanim ekipa wejdzie na budowę.

Pomiarami i protokołem, nie oświadczeniem, że „wszystko działa”. Zakres badań obejmuje między innymi rezystancję izolacji przewodów, impedancję pętli zwarcia i test wyłączników różnicowoprądowych. Protokół z badań i pomiarów odbiorczych instalacji elektrycznej zawiera dane obiektu, dane osoby wykonującej pomiary wraz z numerem jej uprawnień kwalifikacyjnych, wykaz użytej aparatury pomiarowej, szczegółowe wyniki dla każdego badanego obwodu oraz orzeczenie o zdatności instalacji do eksploatacji. Świadectwo kwalifikacyjne w zakresie eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych wydaje komisja kwalifikacyjna na okres pięciu lat, więc jest to dokument z datą ważności. Ustal na wstępie, kto podpisze protokół i jakim numerem uprawnień. O wiele łatwiej zrobić to przy zamawianiu prac niż przy ich odbiorze. Bez protokołu nie ma czym wykazać sprawności instalacji ani przy sprzedaży lokalu, ani przy szkodzie.

Prawo budowlane nakłada na właściciela lub zarządcę obiektu obowiązek kontroli okresowej co najmniej raz na pięć lat. Kontrolą tą ma być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów. W praktyce w budynkach wielorodzinnych zleca to zarządca dla części wspólnych, a właściciel mieszkania odpowiada za instalację w swoim lokalu. Cennik miejski nie wydziela dla Stalowej Woli osobnej stawki na tę pozycję; w skali kraju przegląd instalacji elektrycznej kosztuje średnio 374 zł, a pomiary powykonawcze rozlicza się zwykle za każdy mierzony punkt osobno. Zestaw tę kwotę z kosztem naprawy skutków zwarcia. Jedyny moment, w którym łatwo o przeglądzie zapomnieć, to koniec udanego remontu.

Utylizacja świetlówek nie idzie ani do kontenera na gruz, ani do kosza. Świetlówka zawiera rtęć i jest odpadem niebezpiecznym, przyjmowanym w punkcie selektywnej zbiórki i w sklepach prowadzących zbiórkę zużytego sprzętu. Tą samą drogą jedzie stary osprzęt elektryczny i oprawy. Zdemontowane przewody miedziane to z kolei surowiec, który skup przyjmie osobno. Rozdzielenie tego przy demontażu zajmuje kilka minut i zdejmuje z rachunku pozycję za odpad zmieszany; strumienie odpadów rozpisaliśmy osobno.