Instalacja elektryczna Stalowa Wola

Cennik miejski podaje dla Stalowej Woli 88–220 zł za punkt za samą robociznę, ze średnią 145 zł. Serwis liczący średnią ze 120 wycen wykonawców podaje dla tego samego miasta 115 zł za punkt — czyli mieści się w tych widełkach. Trzecia liczba jest wyraźnie wyższa i mimo to nie jest z nimi sprzeczna: 202 zł za punkt to stawka katalogowa brutto obejmująca robociznę razem z materiałami, a kolumna „z materiałami” w pierwszym cenniku daje dla tego miasta 123–308 zł ze średnią 203 zł. Zanim porównasz dwie oferty, sprawdź więc, czy obie liczą materiał. Cena dla konkretnego mieszkania powstaje po obejrzeniu instalacji, bo o kwocie decyduje najpierw to, czy wymieniamy całość, czy przerabiamy punktowo.

To jest pytanie, które rozjeżdża wycenę najbardziej — kilkukrotnie, nie o kilkanaście procent. Przeróbka wystarcza wtedy, gdy instalacja jest miedziana, ma osobny przewód ochronny i jest sprawna, a chodzi o przesunięcie gniazd pod nową zabudowę: przeniesienie jednego punktu kosztuje w Stalowej Woli średnio 120 zł. Wymiana całości wchodzi wtedy, gdy przewody są aluminiowe albo dwużyłowe, gdy przekroje nie udźwigną dzisiejszego sprzętu albo gdy w rozdzielnicy nie ma zabezpieczeń wymaganych obecnymi przepisami — i wtedy serwis porównujący wyceny podaje dla tego miasta 122 zł za metr kwadratowy. Rozstrzyga się to na oględzinach, przez otwarcie kilku puszek, a nie po skuciu pierwszej ściany.

To najczęstsze źródło nieporozumień przy porównywaniu ofert. W cennikach punkt oznacza zwykle samą robociznę brudną: wywiercenie otworu, osadzenie puszki i doprowadzenie do niej przewodu. Montaż osprzętu, czyli wpięcie właściwego gniazda albo łącznika, jest liczony osobno — w Stalowej Woli średnio 28 zł za sztukę. Osobno rozliczane bywają też prace przygotowawcze: bruzdowanie pod przewody to tu średnio 25 zł za metr bieżący, wykucie otworu pod puszkę 30 zł za sztukę, a układanie przewodów natynkowo w uchwytach 25 zł za metr. Oferta „180 zł za punkt” i oferta „90 zł za punkt plus osprzęt i bruzdy” mogą więc kończyć się tą samą kwotą. Ile punktów elektrycznych w pokoju wypada, zależy od układu mebli, a nie od metrażu: liczy się osobno każde gniazdo, każdy łącznik i każde wyprowadzenie pod oprawę, więc zwykły pokój z biurkiem, telewizorem i punktem pod rolety zbiera ich kilkanaście. Rozrysowanie tego przed bruzdowaniem jest tańsze niż dokładanie gniazda po położeniu gładzi.

Warunki techniczne wymagają w mieszkaniu obwodów wyodrębnionych: oświetlenia, gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia, gniazd wtyczkowych w łazience, gniazd wtyczkowych do urządzeń odbiorczych w kuchni oraz obwodów do odbiorników wymagających indywidualnego zabezpieczenia. To minimum ustawowe. Wytyczne SEP dla instalacji mieszkaniowych podają próg konkretny: każdy odbiornik o mocy 2 kW i większej należy zasilić z odrębnego, przeznaczonego dla niego obwodu — niezależnie od tego, czy jest przyłączony do gniazdka, czy na stałe. W praktyce kuchennej oznacza to osobne obwody pod płytę, piekarnik, zmywarkę i pralkę, a płyta indukcyjna zasilana trójfazowo dostaje własne zabezpieczenie w rozdzielnicy. Wykonanie punktu gniazda siłowego 32 A kosztuje w Stalowej Woli średnio 220 zł.

Jedna reguła jest przepisem, reszta praktyką. Przepis mówi, że przewody o przekroju do 10 mm² muszą mieć żyły wykonane wyłącznie z miedzi — aluminium wolno stosować dopiero powyżej tej granicy, więc w mieszkaniu praktycznie nie występuje. Praktyka mieszkaniowa to przewód 3x1,5 mm² na obwody oświetleniowe i 3x2,5 mm² na obwody gniazd, przy czym na jednym obwodzie gniazd przyjmuje się do dziesięciu gniazd. Pod odbiorniki dużej mocy przekroju nie wybiera się z tabeli obyczajowej, tylko dobiera do obciążenia obwodu i do zabezpieczenia, które ma go chronić — i to jest część roboty, której nie widać na żadnym cenniku, a która decyduje o tym, czy przewód będzie się grzał.

Nie ma przepisu nakazującego wymianę sprawnej instalacji, ale są dwa, które odcinają drogę na skróty. Pierwszy: przy przekroju do 10 mm² wolno używać wyłącznie żył miedzianych, więc dołożenie do aluminium nowego obwodu z tego samego materiału odpada, a łączenie miedzi z aluminium wprost jest złym pomysłem samo w sobie. Drugi: przepisy wymagają oddzielnego przewodu ochronnego i neutralnego w obwodach rozdzielczych i odbiorczych, a instalacje starszego typu miały jedną żyłę pełniącą obie funkcje. W Polsce takie instalacje wykonywano do połowy lat dziewięćdziesiątych, często przewodami aluminiowymi o przekroju 2,5 mm², a nawet 1,5 mm². Jeśli więc w gniazdach nie ma osobnego przewodu ochronnego, rozmowa nie jest o rozbudowie, tylko o wymianie.

Bo obie te rzeczy chronią przed czymś innym. Wyłącznik nadprądowy pilnuje przewodu: zadziała, gdy prąd w obwodzie przekroczy wartość, przy której kabel zacząłby się grzać. Wyłącznik różnicowoprądowy pilnuje człowieka: porównuje prąd wpływający z wypływającym i wyłącza zasilanie, gdy część prądu ucieka gdzieś indziej — na przykład przez ciało. Prąd, który zabija, bywa dla zabezpieczenia nadprądowego za mały, żeby je poruszyć. Dlatego warunki techniczne wymieniają urządzenia ochronne różnicowoprądowe jako uzupełnienie podstawowej ochrony przeciwporażeniowej, obok wyłączników nadprądowych w obwodach odbiorczych, a nie zamiast nich. Uzbrojenie rozdzielnicy rozlicza się w Stalowej Woli średnio po 34 zł za moduł, a montaż dużej rozdzielnicy powyżej dwudziestu czterech modułów to średnio 880 zł.

Kucie bruzd daje instalację niewidoczną, ale kosztuje trzy razy: samo kucie, zaprawienie i odtworzenie wykończenia ściany. W Stalowej Woli bruzdowanie pod przewody to średnio 25 zł za metr bieżący, a układanie przewodów natynkowo w uchwytach — również 25 zł, tyle że bez kolejnych etapów. Wybór nie zawsze należy do inwestora: w ścianie nośnej z prefabrykatu bruzdowanie zwykle odpada, bo narusza konstrukcję, i wtedy trasy idą kanałami w płycie, w warstwie podłogi albo w listwach. W kamienicy ze sztukaterią rachunek wychodzi odwrotnie niż intuicja podpowiada: kucie jest tanie, a odtworzenie tego, co się przy nim zniszczy, drogie. W obu wariantach przepisy wymagają prowadzenia tras w liniach prostych, równolegle do krawędzi ścian i stropów — po to, żeby dało się później trafić wiertłem obok przewodu, a nie w niego.

W bloku zakres prac warto zgłosić spółdzielni albo wspólnocie: granica między instalacją budynku a instalacją lokalu biegnie zwykle na zabezpieczeniu przedlicznikowym, a po stronie budynku decyduje zarządca, nie właściciel mieszkania. Osobną sprawą jest moc: jeśli planowany zestaw odbiorników nie mieści się w mocy przypisanej do lokalu, potrzebny jest wniosek o określenie warunków przyłączenia do operatora sieci dystrybucyjnej. Ustawa daje operatorowi na wydanie warunków 21 dni w przypadku odbiorców z V i VI grupy przyłączeniowej przyłączanych do sieci o napięciu nie wyższym niż 1 kV, czyli mieszkań i domów. Ten termin biegnie niezależnie od budowy, więc warto uruchomić go przed remontem, a nie w połowie kucia bruzd.

Pomiarami i protokołem — nie oświadczeniem, że „wszystko działa”. Zakres badań obejmuje między innymi rezystancję izolacji przewodów, impedancję pętli zwarcia i test wyłączników różnicowoprądowych. Protokół z badań i pomiarów odbiorczych instalacji elektrycznej zawiera dane obiektu, dane osoby wykonującej pomiary wraz z numerem jej uprawnień kwalifikacyjnych, wykaz użytej aparatury pomiarowej, szczegółowe wyniki dla każdego badanego obwodu oraz orzeczenie o zdatności instalacji do eksploatacji. Świadectwo kwalifikacyjne w zakresie eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych wydaje komisja kwalifikacyjna na okres pięciu lat, więc jest to dokument z datą ważności. Ustal na wstępie, kto podpisze protokół i jakim numerem uprawnień — o wiele łatwiej zrobić to przy zamawianiu prac niż przy ich odbiorze. Bez protokołu nie ma czym wykazać sprawności instalacji ani przy sprzedaży lokalu, ani przy szkodzie.

Prawo budowlane nakłada na właściciela lub zarządcę obiektu obowiązek kontroli okresowej co najmniej raz na pięć lat. Kontrolą tą ma być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów. W praktyce w budynkach wielorodzinnych zleca to zarządca dla części wspólnych, a właściciel mieszkania odpowiada za instalację w swoim lokalu. Przegląd instalacji elektrycznej kosztuje w Stalowej Woli średnio 340 zł, a pomiary powykonawcze rozlicza się zwykle za mierzony punkt — tutaj średnio 28 zł. To są kwoty nieporównywalnie niższe od kosztu naprawy skutków zwarcia, a jedyny moment, w którym łatwo o nich zapomnieć, to koniec udanego remontu.

Utylizacja świetlówek nie idzie ani do kontenera na gruz, ani do kosza — świetlówka zawiera rtęć i jest odpadem niebezpiecznym, przyjmowanym w punkcie selektywnej zbiórki i w sklepach prowadzących zbiórkę zużytego sprzętu. Tą samą drogą jedzie stary osprzęt elektryczny i oprawy. Zdemontowane przewody miedziane to z kolei surowiec, który skup przyjmie osobno. Rozdzielenie tego przy demontażu zajmuje kilka minut i zdejmuje z rachunku pozycję za odpad zmieszany — <a href="/poradnik/gruz-po-remoncie/">strumienie odpadów rozpisaliśmy osobno</a>.